Schoonheid in het bos

Schilderijen zijn niet opdringerig. Ze spreken niet voor ze iets gevraagd wordt. En ook de kunstenaar moet zijn kunstwerk, met een eigen bestaansrecht, aan het woord laten. Niet door verf en canvas, maar net als bij iedereen door vorm en kleur. Andere hulpstukken, zoals grote ideeën, zuivere ‘gevoelens’ of ‘Hoera! Geroep’, doen er weinig toe. Schilderijen zijn dode muren, of plotseling levende wezens. Ze gaan gehuld in vele gewaden en spreken in raadselen, sprookjes, allegorieën, mythes, verhalen, huizen, waarden, drama’s, gebeurtenissen, normen, … Alles wordt mogelijk in kleuren en vormen.

Drempel tussen dood en leven
In dit werk doet Antoon Kruysen wat hij steevast doet. Hij helpt zijn schilderij over de drempel heen tussen dood en leven. Dit schilderij bespreekt een sprookje, zo lijkt het. En toch, is dit sprookje schijn, of waarheid die zich anders voordoet?

Sneeuw, symbool van zuivere schoonheid
Eerst de schijn. ‘Kan niet missen’, zegt het gestreelde oog. Antoon Kruysen schildert het kleurrijke sprookje van de ‘ongerepte natuur’. Dat sprookje staat hoog op de bucketlists. De gehaaste kijker ziet twee lagen in dit kunstwerk. Aan de voorkant bewaken vijf paddenstoelen, hun padden en kabouters de zuivere schoonheid van het bos. Verderop doen drie woudreuzen, hun grote broers, hetzelfde werk. Intussen sprankelt en spiegelt het bos zich kleurrijk in witte sneeuw, het symbool van de zuivere schoonheid in het midden van dit toneel. Die sneeuwbal is in de geest van ‘l’art pour l’art’ hun aller muze of afgod. Die moet aanbeden worden om niet stiekem weg te lopen of te smelten.

Vliegend tapijt aan de horizon van het bos
Dan een ander woord. Zeker, de cosmetica van de natuur is oogstrelend. Maar is alles echt wat blinkt in dit kunstwerk? Ik dacht het niet. Oog voor de wonderlijke transformaties in Kruysen’s kunst is cruciaal. De betekenisveranderingen van binnenuit, zetten de schoonheid van dit werk op zijn kop. Kruysen schildert zijn allesbeslissende toplaag aan de horizon van het bos. 1. Daar waar de boomtakken hun draden weven in de wolken en de zon. 2 Hoog verheven breekt die zwevende laag het beeld in tweeën. De padden, paddenstoelen, kabouters, woudreuzen en alle anderen krijgen er een kleur van. Die laag is de sprong over de drempel van de aarde naar de hemel. Daar haakt en borduurt al het bestaande tastend een kleed, een vliegend tapijt, dat al uit de diepte van de schepping is ontworpen en plotseling omhoog gaat.

1. Zie de werken ‘Oktoberavond bij Haag’ van Antoon Kruysen; en ‘Boerderijen aan een dorpsweg’ van Jan Kruysen.
2. Psalm, 139:15.

Antoon Kruysen (1898 – 1977) werd geboren in Boxtel als zoon en vroege leerling van de bekende kunstschilder Jan Kruysen. Hij volgt de academie in Rotterdam en vertrekt daarna naar Zwitserland waar hij succesvolle exposities heeft. In 1923 vestigt hij zich in Parijs, waar hij als schilder doorbreekt. Van Gogh was de eerste belangrijke bron. In Parijs ondergaat hij daarna de invloed van de moderne stromingen van bekende kunstenaars zoals Chagall, Matisse, Soutine en De Vlaminck. Zijn bekendheid groeit en hij krijgt veel erkenning. Kleurexplosies, een vaardige toets met eigen kleurenpalet: het zijn kenmerken van het werk van Kruysen. Zijn expressionistische schilderijen zijn boeiend, zowel door de voorstellingen als door de vormentaal en het fauvistische kleurgebruik. In 1936 keert hij terug naar Nederland vanwege de oorlogsdreiging in Frankrijk. In 1947 vertrekt hij wederom naar Frankrijk waar hij exposities heeft en erkenning geniet. Antoon Kruysen wordt tot de grote Brabantse expressionisten gerekend en zijn werk is vertegenwoordigd in diverse musea.