Molen aan een vaart

Net als andere buitenlandse kunstenaars die naar Nederland kwamen schilderde de Amerikaanse kunstenaar Walter Castle Keith molens. Deze molen stond naar alle waarschijnlijkheid in Volendam.1. (Zie verder de productgalerij) Een ander werk met molens van zijn hand is een voorstelling in Leidschendam.2 Molens zijn een dankbaar onderwerp in de schilderkunst. Ze zorgen net als kerken voor veel harmonie, rust en ruimte. De panoramische landschappen uit de 17e eeuw waren een inspiratiebron voor schilders uit de tijd van Walter Castle Keith. Veel buitenlandse schilders werden door de aanwezigheid van de molens naar Nederland getrokken. Ze lieten molens in uiteenlopende stijlen zien, impressionistisch, realistisch, en romantisch. Zoals bijvoorbeeld Claude Monet dat deed met zijn impressionistisch molenlandschap3. inspireerden ze op hun beurt de Nederlanders weer.

Het aparte werk van Keith
En toch staat dit werk in een andere traditie. De molen van Castle Keith is geen ondergeschikt onderdeel van een groter panoramisch landschap. Castle Keith plaatst de molen centraal en midden op de voorgrond. Hij maakt die tot beeldbepalende maatstaf en middelpunt van het landschap. Al het andere wordt verkleind, er dienstbaar aan gemaakt. Zelfs de horizon verdwijnt in een gordijn van mistige wolken. De boerin, de boerderijen en de koeien verschijnen in miniatuurvorm. Castle Keith laat ook hen bijna in die mist opgaan en buigen voor de indrukwekkende molen. De gevolgen van die benadering zijn opmerkelijk. Castle Keith maakt niet het polderlandschap groot door de molen als deel ervan. Nee, de molen stijgt als een tijd en ruimtemachine uit boven het landschap, dat grotendeels verdwijnt in de wolken.

Wonderlijke contrasten
Castle Keith zet zijn benadering door contrasten en kleuren kracht bij. Hij tovert daarmee creatief. Zo zien we een dicht wolkenkleed, maar ook een raadselachtig zonovergoten landschap, zonder schaduw. Die paradox zorgt ervoor dat het licht niet van bovenaf komt, uit de hemel, maar egaal in het hele werk huishoudt. De egale kleuren van de molen en haar voorgrond, maken gebruik van datzelfde contrast. Ze werken gevoelig samen met het overvloedig egaal witte wolkendek. Het verfijnde stilisme van Castle Keith wordt zo de opmaat naar een mysterieus en zinnebeeldig werk.

De vraag naar expressie
De vraag naar kracht van de betekenis van dit werk dringt zich op. Waaraan appelleert deze wonderlijke molen? Waarom zien we een volledig bedekte hemel in een zonovergoten wereld?

Een liefdevolle molen
Keith’ plaatst zijn molen onder direct gezag van de schoonheid. Zijn wieken malen geen graan of water. Nee, de molen als zinnebeeld van het verlangen naar liefde drijft al het levende verder. De molenwieken blijven in beweging door het hemels geschenk van een overvloed aan zon, water, lucht, licht en wind. De dichterlijke molen is zo in staat al het bestaande op te tillen en te laten zweven. Blaast en brengt hen verder door de tijdloze band tussen geloven, dromen en werken die Castle Keith onthult. Liefde is immers hun aller levensadem. Alles staat in het geloof dat hun onderlinge grenzen even mistig zijn als een beslagen vensterraam. De molen, de molenaarsvrouw, de stromende poldervaart, dromerige boerderijen, koeien en weiden, hoe klein of groot ook: in dit werk delen en koesteren ze liefdevol elkaars bestemming. Ze zijn elkaar nabij en gaan in elkaar op. Walter Castle Keith laat in zijn werk zien dat ze ‘samen in de wolken’ zijn, alsof ze al in hemel zijn

Productgalerij

1. Volendammermeer, Kantige molen, grondzeiler. Nader onderzoek met hulp van Erwin Esselink en Leo Middelkoop heeft uitgewezen dat deze molen van Walter Castle Keith uit mijn collectie naar alle waarschijnlijkheid ‘de Volendammer Meer’ betreft. De molen stond dus in Volendam en stamt uit 1632. Afbraak van de molen vond plaats in 1935. Voor verdere informatie zie https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-01155

2. Walter Castle Keith, molens van Leidschendam.

3. Claude Monet, molens en tulpen in de buurt van Den Haag.