Boerderij interieur in Brabant

Aan het einde van de 19e eeuw kwamen vele schilders naar Brabant. Vaak werden ze geïnspireerd door de artistieke erfenis van Van Gogh. Ze kwamen uit de Randstad, of elders in Nederland. Maar ook uit het buitenland, zoals Walter Castle Keith, de maker van dit werk, en afkomstig uit Detroit in de Verenigde Staten. Vermoedelijk is het in zijn tijdelijke woonplaats Heeze geschilderd.1

Het tijdloze nu
De schoonheid van dit  boerderij-interieur toont waarom ze dat deden: ze ontdekten in Brabant ‘verborgen paradijzen’. Nee, Walter Castle Keith en al die anderen kwamen niet naar Brabant omdat ze terugverlangden naar verloren tijden.2 Nee, ze waren niet verblind door wierook en tranen in hun ogen. Niet bevangen door nostalgie of valse romantiek, door heimwee naar weleer. Hun motief reikt dieper. Zonder twijfel is het allesdoordringend geloof aan hemelse verlossing een cruciaal motief. Dat was toen niet minder onmisbaar dan nu. Hoe kan er immers iets veranderd zijn? Als vanouds heerst door de liefde het tijdloze in het ‘nu’. De schilderkunst van Walter Castle Keith staat in die sleutel en blijft daarom ook vandaag fascinerend. Zijn werk sprankelt nog steeds door die stap naar tijdloze, liefdevolle schoonheid. Die is in dit werk zichtbaar door de weg die hij naar het binnenste, naar de ziel van het interieur aflegt. Maar hoe slaagt hij daarin?

‘Geringe dingen’
Net als Thijsen, Van den Braken, Jan en Antoon Kruysen, Gindra, Dillen, en vele anderen, schildert Walter Castle Keith ‘geringe dingen’. Die belichamen en koesteren een rijkdom aan hemelse stilte. Ze onthullen het mysterie van het ongeziene, het voortdurend aanwezig afwezige. In die stilte ‘bidden’ en getuigen onaanzienlijke dingen luid en moedig. Niet als functionele ‘interieurstukken’, maar als door het Woord geschapen, evenzeer stralende wezens. Ze spreken voor ‘de ander van toen’, en die van ‘nu’. Castle Keith stilleven toont in olieverf en op paneel de eigen waardigheid en grootsheid van wat in mensen ogen ‘gering’ is, van geen of weinig waarde.

De Ander van ‘toen’ en ‘nu’
De ‘ander van toen’, die in zijn boerderij werkte, zijn gortpap at, rustte, gaapte, sliep en snurkte. En de ‘ander van nu’, die onder kunstlicht hetzelfde doet, en nog veel meer … Zie daarentegen de ‘geringe dingen’ in dit kunstwerk: een kist met brieven, een brood, kan, muur, stoel en tafel. Ook al verrichten ze het wonder niet, ze nemen het heft in handen. Wachtend, niet afwachtend. Dankzij hun stille aanwezigheid en overgave aan het licht, komt op dit eenvoudig toneel alles in schoonheid samen. Wat een drukke boerderij is, wordt in het licht van geringe dingen een heilig stilleven.

Overgave van geringe dingen
Overgave van geringe dingen, gehoord en verhoord. Hemelse groene weiden verschijnen plots in het stralende oog van het overbelichte vensterraam. De dikke stenen muur wordt op slag hemels wit en beweeglijk als wolken. Ook de stille bede en overgave van de stoel, de kan, de vloer en de diep blauwe venstergordijnen aan het licht worden verhoord. ‘Geringe dingen’, toen en nu liefdevol. Gehoord en verhoord. Sprekende getuigen en werktuigen van in Gods liefde werkzame schoonheid.

1. Dit werk is afkomstig uit de collectie van voormalig museum Kempenland in EIndhoven.

2. De traditionele kunsthistorische uitleg, in vele publicaties terug te vinden, is dat Van Gogh en zijn erfgenamen, in een tijd van razendsnelle veranderingen, bevangen zouden zijn geweest door hun zucht naar het verleden. Dat ze in pittoreske plaatsen,  naar mooie plaatjes zochten om die te schilderen, vóórdat die verdwenen zouden zijn.